Έφυγε ο καθηγητής Ζήσης Παπαδημητρίου


Ο Ζήσης Παπαδημητρίου ήταν ομότιμος καθηγητής του τμήματος Νομικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και γνωστός για τις κοινωνικοπολιτικές απόψεις του, τις εκπαιδευτικές παρεμβάσεις του σε παγκόσμιο επίπεδο και το μεγάλο συγγραφικό έργο του.

Ο εκλιπών είχε γεννηθεί το 1939 στους Γόννους, σπούδασε στο Πολυτεχνείο του Βερολίνου και του Αμβούργου και υπήρξε ερευνητής για 12 χρόνια στο Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης.


Διαβάστε περισσότερα για τη ζωή και τις ιδέες του, στο κείμενο που ακολουθεί, από συνέντευξη που έδωσε το 2009, στη δημοσιογράφο της εφημερίδας «Ελευθερία», Χαρίκλεια Βλαχάκη.

ΖΗΣΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ: Ζω με την ελπίδα μιας κοινωνικής επανάστασης

«Οι φιλόσοφοι έχουν ερμηνεύσει τον κόσμο με διάφορους τρόπους. Το θέμα όμως είναι να τον αλλάξουν», έγραφε ο Καρλ Μαρξ το 1845. Αυτό ακριβώς προσπάθησε να κάνει και ο καθηγητής κ. Ζήσης Παπαδημητρίου στην πολυτάραχη ζωή του.

Από τους Γόνους στο Βερολίνο και από εκεί, στο Αμβούργο, στο Παρίσι, στη Λισσαβόνα, στη Χιλή, ανάμεσα σε διανοούμενους, αντάρτες, κι εργάτες, ασπάσθηκε τις ιδέες της αριστεράς, ήρθε σε ρήξη με πολιτικούς εκφραστές της και παρέμεινε ασυμβίβαστος στις «αιρετικές» - για πολλούς - απόψεις του. Παλεύοντας όμως. Πάντα στο πλευρό «των ταπεινών και των καταφρονεμένων», στην πρωτοπορία επαναστατικών και εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων, στο μεγάλο και συναρπαστικό αγώνα της ζωής, για περισσότερη ζωή, λιγότερη καταπίεση, σταθερή Δικαιοσύνη και απεριόριστη ελευθερία σε κάθε της μορφή.

Η ιστορία ξεκινά κάπου στα μέσα του 1815 όταν οι πρόγονοι του κ. Παπαδημητρίου αφήνουν πίσω τους τις πατρογονικές εστίες και από την Φούρκα της Ηπείρου μετοικούν στην Καλλιπεύκη του Ολύμπου. Το 1880 η οικογένεια κατεβαίνει λίγο πιο χαμηλά και εγκαθίσταται στο Ντερελί, τους σημερινούς Γόννους, όπου και αγοράζει από τους Τούρκους, ακίνητη περιουσία η οποία αποτελείται από σπίτια, κτήματα και μαγαζιά.

Σε ένα από αυτά τα σπίτια - το μοναδικό που διατηρείται μέχρι σήμερα- γεννιέται και μεγαλώνει ο Ζήσης Παπαδημητρίου.

«Τελειώνοντας το δημοτικό, στην οικογένεια τέθηκε το ερώτημα «τι θα κάνει το παιδί» και η απάντηση ήταν ότι έπρεπε να μάθω γράμματα. Στους Γόννους τότε, όπως και στα υπόλοιπα χωριά, δεν υπήρχαν γυμνάσια οπότε το 1951 φεύγω από το χωριό και μετακομίζω στη Λάρισα. Φοίτησα στο 2ο Γυμνάσιο και το 1957, πράγμα σπάνιο για την εποχή, έφυγα για το εξωτερικό προκειμένου να συνεχίσω τις σπουδές μου».

Αναχωρεί λοιπόν για το Δυτικό Βερολίνο, όπου και εισάγεται στο Πολυτεχνείο στο τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών. Οι εποχές είναι ταραχώδεις, τα πνεύματα βρίσκονται σε εγρήγορση και ο Ζήσης Παπαδημητρίου είναι πιο διψασμένος από ποτέ. «Κατά τη διάρκεια της παραμονής μου στο Βερολίνο, από το ’57 έως το '63, ήρθα σε επαφή με διάφορα πνευματικά και καλλιτεχνικά ρεύματα. Το Βερολίνο τότε ήταν μια ζωντανή πόλη, εξαιτίας του διαχωρισμού του, και λίγο πολύ αποτελούσε τη βιτρίνα του Δυτικού κόσμου απέναντι στο υπόλοιπο Βερολίνο που ήταν η πρωτεύουσα της Κομμουνιστικής Ανατολικής Γερμανίας. Έτσι λοιπόν, είχα την ευκαιρία να γνωρίσω από κοντά και να έρθω σε επαφή με πολύ σημαντικούς ανθρώπους.

Για να καταλάβετε το κλίμα που επικρατούσε, εκείνη την εποχή στα θέατρα κυριαρχούσαν τα έργα του Albert Camus, του Jean-Paul Sartr, του Βeckett, του Ionesco, μέσα από τα οποία, μυηθήκαμε αρχικά στο πνεύμα των υπαρξιστών. Παράλληλα είχαμε την δυνατότητα να επισκεπτόμαστε και το Ανατολικό Βερολίνο, όπου συνήθιζα να παρακολουθώ τις παραστάσεις στο Berliner Ensemble, το θέατρο του Brecht, το οποίο μετά τον θάνατο του το '56, διεύθυνε η γυναίκα του Helene Weigel, την οποία και γνώρισα. Μέσω αυτόν των επαφών λοιπόν, είχα μια πολύ έντονη σχέση με τον πνευματικό κόσμο του Βερολίνου σπουδάζοντας παράλληλα στο Πολυτεχνείο».

Το '63 επιστρέφει στην πατρίδα, προκειμένου να εκπληρώσει τις στρατιωτικές του υποχρεώσεις. «Βρέθηκα στην Ελλάδα σε μια πολύ δύσκολη χρονική στιγμή και έζησα γεγονότα όπως τη δολοφονία του Λαμπράκη, τις εκλογές τον Νοέμβρη του 63 - όπου εξελέγη ο Γεώργιος Παπανδρέου με σχετική πλειοψηφία - τις εκλογές του Φλεβάρη του '64, με αποτέλεσμα, παρά το γεγονός ότι η οικογένεια μου ήταν αριστεροφιλελεύθερη ή καλύτερα σοσιαλιστές, εγώ να αναπτύξω αριστερή ιδεολογία.

Το να ενταχθώ στην αριστερά και συγκεκριμένα στην ΕΔΑ όντας ακόμα φαντάρος, ήταν τότε καθοριστικής σημασίας για εμένα. Εγκατέλειψα ωστόσο το κόμμα το 1967 μετά τη δολοφονία του Γκεβάρα στη Βολιβία».

Το 1965, επιστρέφει στη Γερμανία και συγκεκριμένα στο Αμβούργο, όπου σπουδάζει Οικονομικά και Κοινωνικές Επιστήμες με εξειδίκευση στην Κοινωνιολογία. Οι παλιές γνωριμίες από την εποχή του Βερολίνου επανέρχονται στο προσκήνιο και έτσι μυείται στις ιδέες του SDS, τη Σοσιαλιστική Γερμανική Φοιτητική Ένωση, η οποία είχε εγκαταλείψει το Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα της Γερμανίας (SPD) και αποτελούσε ξεχωριστή φοιτητική πολιτική οντότητα. Έτσι αποκτά σχέσεις με το Γερμανικό Φοιτητικό Κίνημα και αργότερα -όταν τον Ιούνιο του 67 στη διάρκεια πορείας διαμαρτυρίας ενάντια στην επίσκεψη του Σάχη του Ιράν Mohammad Reza Pahlavi στη Γερμανία , η αστυνομία σκοτώνει τον 26χρονο φοιτητή Benno Ohnesorg- ο Ζήσης Παπαδημητρίου συνδέεται πιο στενά με το ριζοσπαστικό επαναστατικό κίνημα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η δολοφονία του φοιτητή και οι πολιτικές εξελίξεις που σηματοδότησε θεωρούνται από πολλούς το δεύτερο πιο σημαντικό γεγονός στην τότε Γερμανία, μετά την ανέγερση του τείχους.

«Ήταν τότε που στο Ανόβερο -όπου και κηδέψαμε τον 26χρονο φοιτητή- πραγματοποιήθηκε ένα πολύ μεγάλο πολιτικό συνέδριο στο οποίο συμμετείχαν

5.000 άνθρωποι, ανάμεσα σε αυτούς όλοι οι «μεγάλοι» της εποχής όπως ο Dutschke, ο Habermas κ.α. Εκεί έγινε και η πρώτη σύγκρουση ανάμεσα σε εμάς -τα μέλη της Σοσιαλιστικής Φοιτητικής Ένωσης- και στον Ηabermas ο οποίος, επειδή ταχθήκαμε υπέρ της βίας μας αποκάλεσε αριστερούς φασίστες με αποτέλεσμα η σχέση μας από τότε να είναι πολύ προβληματική. Βέβαια, ο Habermas είναι χωρίς αμφιβολία ένας μεγάλος φιλόσοφος, ωστόσο οι πολιτικές του θέσεις υπήρξαν κατά καιρούς ιδιαίτερα προβληματικές. Στην περίπτωση του βομβαρδισμού της Σερβίας το 1999 συμφώνησε με τις θέσεις του ΝΑΤΟ και τάχθηκε υπέρ των βομβαρδισμών ενώ η στάση του στην εισβολή των Αμερικανών στο Ιράκ το 2003 ήταν πολύ χαλαρή».

Από εδώ λοιπόν ξεκινά ο αγώνας με το SDS και παράλληλα ο αντιδικτατορικός αγώνας ενάντια στη Χούντα των Συνταγματαρχών, μετά το πραξικόπημα τον Απρίλιο του 67. Η είσοδος στην Ελλάδα, του απαγορεύεται, το διαβατήριο, του αφαιρείται και εκείνος προσπαθεί από μακριά να συμμετέχει όπως μπορεί στο κίνημα για την αποκατάσταση της δημοκρατίας.

«Σε αντίθεση με ό,τι πίστευαν οι περισσότεροι, εγώ ήμουν της άποψης ότι αν θέλει κανείς να έχει την συμπαράσταση των Γερμανών δημοκρατικών πολιτών θα πρέπει να συμμετέχει και στο κίνημα της ίδιας της χώρας. Οι Έλληνες όμως, στο μεγαλύτερο μέρος τους, σκεφτόταν κάπως οπορτουνιστικά. Αφενός ήθελαν να χρησιμοποιούν «εργαλειακά» τους δημοκράτες Γερμανούς από την άλλη δεν συμμετείχαν οι ίδιοι στους αγώνες τους. Υποστηρίζοντας λοιπόν την άποψη μου για συμμετοχή στο ντόπιο κίνημα, αγωνιζόμουν και από τη μία και από την άλλη πλευρά.

Οκτώβριος του '67. Ο Ζήσης Παπαδημητρίου, χωρίς χαρτιά, ταξιδεύει προς Νορβηγία προκειμένου να παρευρεθεί στο Νορβηγικό κοινοβούλιο, όπου η πρόεδρος του κ. Λιονές θα παρουσίαζε την έκθεση της για την κατάσταση των πολιτικών κρατουμένων στην Ελλάδα. Μέσα στο Ρωσικών συμφερόντων πλοίο που επιβαίνει, πληροφορείται τον θάνατο του Ερνέστο Τσε Γκεβάρα. Συγκλονίζεται, απογοητεύεται και νιώθει την ανάγκη να το ανακοινώσει στους υπόλοιπους επιβάτες. Στη διάρκεια του δείπνου, αρπάζει το μικρόφωνο από την ορχήστρα και κάνει την αναγγελία του. Λίγα δευτερόλεπτα μετά, καθώς η ασφάλεια του πλοίου τον απομακρύνει βίαια, συνειδητοποιεί ότι, η χλιαρή στάση που θεωρούσε ότι κρατούσαν οι ανατολικές χώρες απέναντι στη χούντα επιβεβαιώνεται.

«Με τη βοήθεια του καπετάνιου, κατάφερα να φτάσω στο Νορβηγικό κοινοβούλιο και να παρευρεθώ στην παρουσίαση της έκθεσης της κ. Λιονές. Επιστρέφοντας όμως στην Γερμανία, βαθιά επηρεασμένος από τον θάνατο του Ερνέστο Τσε Γκεβάρα, έγραψα ένα άρθρο- ύμνο για τον ίδιο, το οποίο έστειλα στο περιοδικό «Αντίσταση» που έβγαζε τότε η ΕΔΑ και συγκεκριμένα το Πατριωτικό Μέτωπο (ΠΑΜ). Το άρθρο όμως λογοκρίθηκε και έτσι ήρθαμε σε σύγκρουση. Με την σταλινική δε αντίληψη που επικρατούσε εκείνη την εποχή με χαρακτήρισαν τροτσκιστή, δηλαδή πράκτορα της ασφαλείας, κάτι που έφερε και την οριστική ρήξη.

Εγκαταλείποντας το κόμμα, συνέχισα να αγωνίζομαι τόσο με τον SDS όσο και με την αντιστασιακή οργάνωση 29η Μαΐου, η οποία τελικά αλλοτριώθηκε πλήρως, με αποτέλεσμα, μαζί με άλλους συντρόφους να προχωρήσουμε στην ίδρυση των Επαναστατικών Σοσιαλιστικών Ομάδων (ΕΣΟ), με θεωρητικό όργανο την εφημερίδα «Η Μαμή», την οποία εξέδωσα για πρώτη φορά ο ίδιος στο Αμβούργο. Δανείστηκα τον τίτλο από το Κεφάλαιο του Μαρξ, στο οποίο αναφέρει ότι η βία είναι η μαμή κάθε παλιάς κοινωνίας που κυοφορεί μέσα της μια καινούργια». Στην οργάνωση αυτή συμμετείχαν μεταξύ άλλων ο δημοσιογράφος Γ. Βότσης, ο Περικλής Κοροβέσης κ.α Η εφημερίδα συνέχισε να εκδίδεται επαγγελματικά πλέον στο Λονδίνο, υπό την επίβλεψη του Γ. Βότση.

Βρισκόμαστε στο 1968, το φοιτητικό κίνημα στη Γερμανία έχει καταρρεύσει και ο καθηγητής Παπαδημητρίου, βρίσκεται μετέωρος. Τι ήταν όμως εκείνο το οποίο αναζητούσε; Ποιος ήταν άραγε εκείνος ο πολιτικός χώρος που θα νομιμοποιούσε την αντίληψη του Γκεβάρα «1, 2, 3 πολλά Βιετνάμ»;

«Εκείνο που με ενδιέφερε προσωπικά ήταν πλέον το ιστορικό υποκείμενο της επανάστασης. Ασπαζόμενος την άποψη του Marcuse, ότι η εργατική τάξη έχει λίγο πολύ ενσωματωθεί στο σύστημα και με την έννοια αυτή έπαψε να λειτουργεί επαναστατικά, πίστευα ότι το νέο υποκείμενο της επανάστασης θα είναι τα κινήματα του τρίτου κόσμου, οι ριζοσπάστες φοιτητές οι περιθωριοποιημένοι κ.λπ. Προσωποποίηση αυτής της άποψης της εποχής ήταν ο Ερνέστο Τσε Γκεβάρα.

Η θέση αυτή, είχε μεγάλη επίπτωση στον τρόπο ζωής και σκέψης μου και επηρέασε έκτοτε τις αποφάσεις μου. Μαζί με άλλους συντρόφους τους SDS, αποφασίσαμε να βοηθήσουμε τα κινήματα του Τρίτου Κόσμου, μιας και πιστεύαμε ότι μόνο από εκεί μπορεί να έρθει η επανάσταση. Στο Αμβούργο, είχαμε ιδρύσει ήδη παράρτημα της Tricontinentale, μιας οργάνωσης με στόχο την ηθική και πρακτική υποστήριξη των κινημάτων του Tρίτου Kόσμου».

Από το '69 μέχρι το '72 ο Ζήσης Παπαδημητρίου επικεντρώνει το ενδιαφέρον και τη δράση του στα επαναστατικά κινήματα του Τρίτου Κόσμου. Το πραξικόπημα στη Χιλή το Σεπτέμβριο του 1973 ήταν το έναυσμα για νέες επαναστατικές πράξεις. Το εγχείρημα ωστόσο απέτυχε. «Γυρνώντας στην Γερμανία και προκειμένου να βγάλω τα έξοδα μου εργάζομαι ως σερβιτόρος, και γενικότερα σε οτιδήποτε μακριά από την επιστήμη μου».

Φεβρουάριος του 1974. Το Ινστιτούτο Κοινωνικής Έρευνας της Φρανκφούρτης προκηρύσσει μια θέση για την διεξαγωγή μελέτης πάνω στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και τις επιπτώσεις της εφαρμογής τους στην απασχόληση. Ο κ. Παπαδημητρίου θέτει υποψηφιότητα και επιλέγεται ανάμεσα σε 32 άτομα μιας και πληροί με τον καλύτερο τρόπο της προϋποθέσεις: Πολυτεχνείο και κοινωνιολογία.

«Από αυτή τη στιγμή εγκαταλείπω την παλιά ζωή και βρίσκομαι στο Ινστιτούτο Κοινωνικής Έρευνας της Φρανκφούρτης. Στην πρώτη συνάντηση των Ευρωπαίων καθηγητών που θα συμμετείχαν στη μελέτη, εμφανίζομαι με στρατιωτικά ρούχα και εντελώς απροετοίμαστος. Εισπράττω την ειρωνεία των υπολοίπων κάτι που ωστόσο ενίσχυσε την αποφασιστικότητα μου να κάνω μια μοναδική εργασία με τίτλο «Ηλεκτρονικοί υπολογιστές και οργάνωση της εργασίας», την πιο διάσημη μελέτη του Ινστιτούτου στο χώρο της βιομηχανικής κοινωνιολογίας και η οποία με καταξίωσε επιστημονικά στη Γερμανία. Μόλις κυκλοφόρησε μάλιστα, ο διευθυντής του Ινστιτούτου Εργασίας του Γερμανικού Συνδέσμου Βιομηχάνων έκανε μια δήλωση στην τηλεόραση η οποία με έκανε διεθνώς γνωστό και έλεγε τα εξής: Βεβαίως με τις Μαρξιστικές αντιλήψεις του δρ. Παπαδημητρίου δεν έχουμε καμία σχέση, ωστόσο όμως τα εμπειρικά του συμπεράσματα θα καλύψουν τις εξελίξεις τα επόμενα 30 με 40 χρόνια.

Έτσι από επαναστάτης έγινα επιστήμων μικροαστός και άρχισα να φοβάμαι. Γιατί όσο δεν είχα δουλειά, ούτε ο θάνατος με φόβιζε ούτε τίποτα. Όταν όμως βρήκα δουλειά, φώλιασε μέσα το σαράκι του ανταγωνισμού. Να γίνω και εγώ τόσο καλός όσο οι άλλοι, και αν είναι δυνατό καλύτερος.

Μετά ερωτεύτηκα την γυναίκα μου και παντρεύτηκα και άρχισα να φοβάμαι και για εκείνη και έπειτα και για το παιδί. Διαπίστωσα λοιπόν πόσο διαφορετική ήταν η ζωή μου πριν από το 74. Όταν μπεις λοιπόν μέσα στην καθημερινότητας της ζωής προβληματίζεσαι και σχετικοποιείς πολλά πράγματα. Οι σκέψεις για τα όσα πέρασαν σε γεμίζουν νοσταλγία ενώ την ίδια στιγμή διαπιστώνεις ότι εσύ, το ίδιο άτομο, είσαι τόσο μέσα στη λογική του ανταγωνισμού που χάνεις καθημερινά την ζωή σου, δεν έχεις χρόνο να την ζήσεις. Πρέπει να ομολογήσω ότι σε όλα αυτά τα χρόνια αυτό το δίλλημα με απασχολούσε και με απασχολεί.

Επίσης, πρέπει να σας πω ότι όταν μετά από 12 χρόνια ερευνητής στο Ινστιτούτο της Φρανκφούρτης και εντεταλμένος διδασκαλίας στο εκεί Πανεπιστήμιο, επέστρεψα στην Ελλάδα, βρέθηκα αντιμέτωπος με πολλές αντιξοότητες. Καταρχήν το οικονομικό. Φανταστείτε ότι στη Γερμανία ως ερευνητής λάμβανα 450 χιλιάδες δραχμές μισθό, ενώ στην Ελλάδα, ο μισθός του καθηγητή ήταν 87 χιλιάδες δραχμές. Εγώ όμως άφησα τις προτάσεις που είχα και από Γερμανικά πανεπιστήμια και επέλεξα να έρθω εδώ.

Το 1984 έβαλα υποψηφιότητα στη Νομική Σχολή και από το χειμερινό εξάμηνο του ‘85 μέχρι το θερινό εξάμηνο του 2006, 22 χρόνια δηλαδή, ήμουν καθηγητής Γενικής και Πολίτικης Κοινωνιολογίας στο ΑΠΘ. Παράλληλα δίδασκα Πολιτικές Επιστήμες στο μεταπτυχιακό. Μετά τη συνταξιοδότηση μου, η σύγκλητος, ομόφωνα με ανακήρυξε ομότιμο και πλέον κάθε Τετάρτη διδάσκω Πολιτική Επιστήμη στη Νομική μέχρι να βρεθεί κάποιος αντικαταστάτης. Γιατί είμαι της άποψης ότι οι καθηγητές δεν πρέπει να κάθονται σαν τις αγριοκρεμμύδες, αλλά πρέπει να φεύγουν για να ανοίγουν το δρόμο σε άλλους».

Κάπου εδώ όμως μπαίνει στο σκηνικό και η πολιτική και οι επιλογές του για τις οποίες ο κ. Παπαδημητρίου εισέπραξε σκληρή κριτική. «Γυρνώντας στην Ελλάδα ήθελα να γνωρίσω την ελληνική κοινωνία και για αυτό άρχισα να μπλέκω με τον δημόσιο βίο και με την πολιτική. Έκανα δε ότι μπορεί να κάνει ένας τρελός. Δηλαδή τι; Με πιάνει ο Τσοβόλας και μου λέει θέλω τη βοήθεια σου. Πήγα με τον Τσοβόλα οι άλλοι -ας το πούμε έτσι- τραβούσαν τα μαλλιά τους. Εγώ όμως πήγα με τη σκέψη να στριμώξουμε το ΠΑΣΟΚ να γίνει πιο αριστερό, κάπου – κάπου ξέρετε αναβιώνουν οι εφηβικές επιθυμίες. Απέτυχε η ιστορία το 1996.

Το 1998 θέτω υποψηφιότητα ως νομάρχης Θεσσαλονίκης και παρά το γεγονός ότι το κόμμα δεν με στήριξε -ως όφειλε- έλαβα 5.1% και βγήκα νομαρχιακός σύμβουλος. Το 2007 θέτω υποψηφιότητα ως βουλευτής στη Λάρισα με το ΠΑΣΟΚ. Ενδιάμεσα δεχόμουν προσκλήσεις από διάφορα πανεπιστήμια. Έτσι πήγα στην Ιαπωνία ως επισκέπτης καθηγητής, με αντικείμενο τη βιομηχανική κοινωνιολογία και τη θεωρία των εργασιακών σχέσεων, απέρριψα ωστόσο την πρόταση να μείνω εκεί. Το ίδιο συνέβη και με την περίπτωση του πανεπιστημίου της Κίνας. Δέχθηκα επίσης πρόσκληση από την Αμερική την οποία απέρριψα και ούτε σκοπεύω να πάω».

Τι κάνει άραγε ένας επαναστάτης διανοούμενος στον ελεύθερο χρόνο του;

«Τώρα που έχω καταλαγιάσει κάπως και έχω την αίσθηση ότι ωρίμασα, γράφω δυο βιβλία. Το ένα συγκεκριμένα λέγεται, «Στον αστερισμό της ουτοπίας» και μέσα από αυτό προσπαθώ να απαντήσω στο ερώτημα: αν και σε πιο βαθμό σήμερα, κάτω από συνθήκες παγκοσμιοποίησης και με αυτές τις ραγδαίες εξελίξεις στο χώρο της τεχνολογίας, υπάρχει ακόμα προοπτική για μια κοινωνική επανάσταση και ποιος θα είναι ο φορέας. Γιατί όπως γνωρίζετε, η εργατική τάξη έχει ανατραπεί τελείως έχει αναδομηθεί, δεν είναι εκείνη που ήταν τον 19ο αιώνα. Αυτό το βιβλίο φιλοδοξώ να το τελειώσω σε ένα χρόνο, προσπαθώντας βέβαια να δώσω ένα αισιόδοξο μήνυμα.

Όχι επειδή γερνώ. Υπάρχει βέβαια και η φιλοδοξία και το εγώ, γιατί πολύ θα το ήθελα -ας πούμε- κάποια μέρα να ξεσπάσει ένα κίνημα και να έχουν κι εκείνοι κανένα δικό μου βιβλίο στο χέρι -όπως κρατούσαμε εμείς του Μάο Τσε Τούνγκ- αλλά γιατί βασικά με ενδιαφέρει να πω την άποψη μου, να δώσω ελπίδα στον εαυτό μου και ενδεχομένως να αισθανθώ κάποια ικανοποίηση ότι, τόσο άσκοπη, δεν ήταν η ζωή μου.

Σχετικά Άρθρα

Timeline

Εκδότρια: Δανάη Δημητρακοπούλου

Αρχισυνταξία: Χαρίκλεια Βλαχάκη
Σύνταξη: Παναγιώτα Φούντα
Δημιουργικό: Εύη Αγγελούλη
Επικοινωνία: epiloges@eleftheria.gr
Τηλ.: 2410 660335 
Δημοσιογραφικός Οργανισμός “ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ”

ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΙΤΕ

 Για την προβολή της επιχείρησής σας επικοινωνήστε με το διαφημιστικό τμήμα.

  • Υπεύθυνη: Σταυρούλα Γκρίλλα
  • Διεύθυνση: Παπασταύρου 6, Λάρισα
  • Τηλ.: 2410 564029
  • email: dtp@eleftheria.gr
  • Media Kit

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

SOCIAL MEDIA

Καρφιτσώστε τις Θεσσαλικές επιλογές στο pinterest Ακολουθήστε τις Θεσσαλικές επιλογές στο instagram