Δ. Αβδελιώδης: Η τέχνη είναι πολιτική και η πολιτική τέχνη


  • H παράσταση θα παρουσιαστεί με την υποστήριξη του Σωματείου «Διάζωμα», σε επιλεγμένους αρχαιολογικούς χώρους σε όλη την Ελλάδα και στη Λάρισα, την Πέμπτη 03 Σεπτεμβρίου, στο Β’ αρχαίο θέατρο.
Λίγο πριν την παρουσίαση της  "Απολογίας του Σωκράτη" στη Λάρισα, ο Δήμος Αβδελιώδης μας μίλησε για την τέχνη, την αυτογνωσία και τα αναπάντητα αιτήματα της Πλατωνικής φιλοσοφίας.



Η θανατική καταδίκη του Σωκράτη, το 399 π.Χ, υπήρξε μια από τις μελανότερες στιγμές στην ιστορία της αθηναϊκής δημοκρατίας . Από τότε μέχρι σήμερα, πλήθος μελετητών ασχολήθηκε με αυτήν την παράδοξη στιγμή ενός πολιτεύματος, που θεωρήθηκε πρότυπο ελεύθερης συμμετοχής των πολιτών στη διακυβέρνηση του κράτους.
Η αναπαράσταση της δίκης του Σωκράτη που με απαράμιλλη προσήλωση εδώ και τρία χρόνια προετοιμάζει ο Δήμος Αβδελιώδης δουλεύοντας συστηματικά πάνω στο αρχαίο κείμενο, έρχεται σε μια ανάλογη κρίσιμη στιγμή για την χώρα, καθιστώντας τη πιο επίκαιρη από ποτέ. 

Κύριε Αβδελιώδη, δυστυχώς η παράσταση στο Β’ Αρχαίο Θέατρο της Λάρισα αναβάλλεται. Και δεν είναι η μόνη καθώς στη διάρκεια της ημέρας (Τετάρτη 1 Ιουλίου 2015), πλήθος καλοκαιρινών παραστάσεων που ήταν προγραμματισμένες να παρουσιαστούν στην πόλη, ακυρώθηκαν. Κατανοώ απόλυτα τις συνθήκες που επικρατούν, ωστόσο δεν γίνεται να μην σας ρωτήσω. Ιδιαίτερα τώρα, η τέχνη και ο πολιτισμός δεν θα έπρεπε να είναι παρόντες περισσότερο από κάθε τι άλλο;

Έχετε απόλυτο δίκιο και θα συμφωνήσω μαζί σας. Μάλιστα μου έρχεται στο νου το ποίημα ενός άγγλου ποιητή που λέει ότι την ώρα ακριβώς που γίνεται ο πόλεμος τότε είναι που χρειάζεται το θέατρο. Γιατί δια μέσω της τέχνης, στις δύσκολες ώρες, οι άνθρωποι καταφεύγουν στις ιδέες που είναι εδραιωμένες διαχρονικά μέσα σε ένα κείμενο και από αυτές παίρνουν κουράγιο για να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα. Ωστόσο αυτή η αναβολή ήταν για πολλούς λόγους επιβεβλημένη. Σύντομα όμως θα οριστούν νέες ημερομηνίες και «Η απολογία του Σωκράτη» στα αρχαία ελληνικά θα παρουσιαστεί σε παγκόσμια πρώτη στο Β΄Αρχαίο Θέατρο της Λάρισας.

Υπάρχει μια κλασσική ατάκα που είθισται να λέμε, όταν αναφερόμαστε σε κλασσικά θεατρικά έργα ή κείμενα. Και παρότι δεν θα ήθελα να την επαναλάβω, ξαναδιαβάζοντας την απολογία του Σωκράτη στο πλαίσιο της συνέντευξής μας, θεωρώ ότι δεν θα μπορούσε να υπάρξει ένα πιο καίριο κείμενο για να ακουστεί, στη συγκεκριμένη συγκυρία. Γιατί το επιλέξατε αρχικά;

Θεωρώ ότι το ελληνικό θέατρο και η ελληνική λογοτεχνία έχουν να παρουσιάσουν απαράμιλλα κείμενα σε παγκόσμιο επίπεδο, στα οποία δυστυχώς δεν δίνουμε πάντα την πρέπουσα σημασία. Προσωπικά, παρότι το θεατρικό μου ενδιαφέρον μονοπωλείται από τον Σαίξπηρ, προηγείτο πάντα ο Πλάτωνας τα έργα του οποίου είναι καθοριστικά της παγκόσμιας ουμανιστικής σκέψης. Και αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που «Η απολογία του Σωκράτη», με κέντρισε πολλά χρόνια πριν. Ωστόσο, παρά τις προτάσεις που είχα κάνει σε πολλούς οργανισμούς και θέατρα δεν στάθηκε εφικτό να πραγματοποιήσω μια παράσταση. Το 2011 όμως, όταν μου δόθηκε η ευκαιρία να κάνω την Ερωφίλη του Γεωργίου Χορτάτση στο Εθνικό, γνώρισα τον Βασίλη Καραμπούλα και έχοντας μια πολύ καλή συνεργασία, του πρότεινα δοκιμάσουμε μαζί αυτό το δύσκολο εγχείρημα, με εκείνον στο ρόλο του Σωκράτη. 

Πρόκειται εξάλλου για ένα έργο πραγματικά διαχρονικό, όπως προείπατε. Χαρακτηριστικό είναι ότι όλοι οι μελετητές που έχουν καταπιαστεί με αυτό, είτε πριν 100 χρόνια, είτε πριν 30, είτε σήμερα, υποστηρίζουν το ίδιο πράγμα. Ότι δηλαδή η εποχή του Σωκράτη, μοιάζει πάρα πολύ με τη δική μας. Και αυτό γιατί, η ακτινογραφία που έκανε ο Σωκράτης στην εποχή του αναφορικά με τις συμπεριφορές των ανθρώπων, κατέδειξε ότι αυτοί, οι πολιτικοί, οι καλλιτέχνες, οι εργάτες, συμπεριφέρονται απέναντι στον εαυτό τους αλλά και απέναντι στο ζητούμενο κάθε φορά, με τον ίδιο τρόπο που οι άνθρωποι συμπεριφέρονται και σήμερα.

Ο Σωκράτης υποστηρίζει λοιπόν ότι οι άνθρωποι έχουν άγνοια των ορίων του εαυτού τους, έλλειψη αυτογνωσίας δηλαδή, και επειδή, απεναντίας, γνωρίζουν να κάνουν κάτι καλά – οι πολιτικοί π.χ να διαπρέπουν στο λόγο, οι καλλιτέχνες στο θέατρο, οι τεχνίτες στο επάγγελμά τους – έχουν την αίσθηση ότι κατέχουν την αλήθεια. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι ξέρουν μόνο ένα μέρος της αλήθειας ενώ για το Σωκράτη η αλήθεια, είναι η απόλυτη γνώση των αιτιών. Με λίγα λόγια, για εκείνον το ζητούμενο είναι το γνώθι σαυτόν, γιατί μόνο έτσι μπορούν οι άνθρωποι να καταλάβουν τους εαυτούς τους και μόνο τότε μπορούν να θέσουν τα όρια και τις επιλογές τους σε σχέση με τη ζωή. Και βεβαίως, η γνώση του εαυτού τους σηματοδοτεί ταυτόχρονα την ετερογνωσία. 

Αναρωτιέμαι μήπως τελικά, δεν είναι οι συγγραφείς επίκαιροι αλλά εμείς …αδιόρθωτοι, εφόσον τόσα χρόνια δεν επιτύχαμε το ζητούμενο επίπεδο αυτογνωσίας;

Όχι, γιατί δεν είναι κάτι εύκολο. Άλλο είναι να το παραδέχεσαι και άλλο να το διαστρεβλώνεις ή να το εκποιείς με τέτοιο τρόπο ώστε να καλύψεις τις αδυναμίες σου. Και αυτό είναι γνώρισμα κάθε κοινωνίας, στις οποίες οι άνθρωποι – διαχρονικά – μη γνωρίζοντας ποιος είναι ο καθένας, δεν εξαντλούν  τα όρια προκειμένου να αντιληφθούν τι ακριβώς είναι η ζωή και πως πρέπει να την περνάμε. Αυτό είναι και το ουσιώδες αίτημα της πλατωνικής φιλοσοφίας, το οποίο τέθηκε αλλά δεν ολοκληρώθηκε.

Έχετε πει σε παλαιότερη συνέντευξή σας ότι οι καταστάσεις κάθε εποχής δημιουργούν το υλικό της μνήμης. Αυτή την περίοδο τι είναι αυτό που καταγράφετε στη μνήμη σας;

Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε εκ προοιμίου τι κατακάθι θα αφήσει η κάθε εποχή στη μνήμη. Λογικά όμως, αυτό που θα την – και θα μας – κινητοποιήσει, είναι τα αναπάντητα ερωτήματα. Και πάντα αυτό που δεν γνωρίζουμε, αυτό που δεν καταλάβαμε, που δεν εξακριβώσαμε, είναι που θα ρίξει φως στο μικρό σκότος που ενδεχομένως υπάρχει στη συνείδησή μας. Οι «πληγές» είναι που μας κάνουν να επανερχόμαστε και οι πληγές είναι τα αξεκαθάριστα κομμάτια των απαντήσεων σε λογικά ζητήματα.

Τι είναι αυτό που συγκινεί διαχρονικά στην τέχνη;

Αυτό είναι το πιο εύκολο από όλα, μας το έχει πει ο Αριστοτέλης: Σκοπός της τέχνης είναι η οικεία ηδονή, εννοώντας δηλαδή αυτή την ευχαρίστηση, την ψυχική ευφορία και τη γαλήνη που προσφέρει η τέχνη στους ανθρώπους. Την οποία μάλιστα δεν μπορούμε να απολαύσουμε από άλλες δραστηριότητες ή δεν μπορούμε με την ίδια ακριβώς χαρά και ενθουσιασμό, με την ίδια αίσθηση ψυχαγωγίας και έξαρσης. Σαφώς, ένα ευχάριστο πραγματικό γεγονός ή ένα δυσάρεστο, μπορούν να μας κάνουν να νιώσουμε χαρά ή και λύπη. Διά μέσω της τέχνης όμως ακόμη και ένα άσχημο γεγονός αντί να μας συνταράξει και να μας δημιουργήσει απέχθεια, πολλές φορές μας ευχαριστεί κιόλας. Διότι βλέποντας το σε μια μιμητική κατάσταση και όχι σε μια πραγματική έχουμε τη δυνατότητα να δούμε τον τρόπο με τον οποίο γίνεται το κακό, να φωτίσουμε τις επιπτώσεις του και με ασφάλεια να το διαχειριστούμε μετά στην πραγματική ζωή. Η τέχνη είναι από τα πιο βασικά στοιχεία της πνευματικής τροφής του ανθρώπου, με τον όρο όμως ότι μιλάμε για σοβαρά έργα που ενδιαφέρονται για τον άνθρωπο. Γιατί δυστυχώς, το γνωρίζετε πάρα πολύ καλά, ότι το 90% των έργων τέχνης παρουσιάζονται με τη μάσκα της τέχνης αλλά στην πραγματικότητα είναι εμπορικά προϊόντα, ευτελή κάποιες φορές.

Πρέπει λοιπόν εμείς να έχουμε την υπευθυνότητα και να κρίνουμε αν το έργο τέχνης επιτελεί το σκοπό του ή αν μας δημιουργεί κατάθλιψη και αρνητικά συναισθήματα, τα οποία δυστυχώς μετά, γίνονται πράξεις από τους ανθρώπους.

Θέλω να σας ρωτήσω αν η τέχνη είναι πολιτική.

Οπωσδήποτε η τέχνη ασκεί πολιτική αλλά όχι με τον επιφανειακό και άμεσο τρόπο που το κάνουν οι πολιτικοί. Η τέχνη διαμορφώνει τις πολιτικές μας πεποιθήσεις. Μέσα από την τέχνη δημιουργούνται τα ανθρώπινα μοντέλα συμπεριφοράς. Είναι δηλαδή ένα σχολείο που μας μαθαίνει πώς να ζούμε. Χωρίς να ταυτίζεται με την πολιτική είναι αυτή που τροφοδοτεί τις ιδέες μας για την πολιτική. Είναι εν κατακλείδι ο πιο σημαντικός ανθρωπινός πνευματικός παράγοντας που διαμορφώνει τις ανθρώπινες συνειδήσεις.

Η πολιτική είναι τέχνη;

Βέβαια. Και η πολιτική με τη σειρά της μπορεί να γίνει τέχνη όταν ο πολιτικός καταφέρνει να έχει αυτογνωσία κι όταν μπορεί ασκώντας τη, όπως λέει εύγλωττα ο Σωκράτης, να μην κοιτάζει τα πολιτικά του συμφέροντα αλλά την ίδια την πόλη, αυτό που λέμε δημόσιο συμφέρον.

Να μιλήσουμε λίγο για την παράσταση. Πως δουλέψατε πάνω σε αυτή και με ποιο στόχο;

Όπως όλοι γνωρίζουμε, «Η απολογία του Σωκράτη» δεν είναι ένα θεατρικό έργο. Είναι η καταγραφή ενός ιστορικού γεγονότος από τον Πλάτωνα, ο οποίος έζησε (σε νεαρή ηλικία) τη δίκη, εκείνη την ημέρα, και μάλιστα προσπάθησε στη διάρκεια του διαλλείματος της δεύτερης απολογίας να υποστηρίξει το δάσκαλό του, χωρίς ωστόσο να του το επιτρέψει το δικαστήριο.

Επομένως, εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με μια παράσταση κλασσικού τύπου αλλά με μια αναπαράσταση της δίκης του Σωκράτη στην αρχαία ελληνική γλώσσα, έτσι ακριβώς όπως ακούστηκε εκείνη την ημέρα. Πρόκειται για κάτι πρωτοφανές που δεν έχει ξαναγίνει ποτέ. Βέβαια και άλλες φορές έχει επιχειρηθεί στο αρχαίο θέατρο να μιληθούν τα αρχαία ελληνικά, αλλά ποτέ με τον τρόπο που το προτείνω. Συνήθως η προσέγγιση ήταν με πλάγιους ήχους ή με προσωδιακή προφορά, κάτι το οποίο είναι εντελώς ξένο με την πραγματική διάσταση της γλώσσας. Οι άνθρωποι στην αρχαιότητα μιλούσαν όπως μιλάμε και σήμερα, με τη διαφορά ότι υπήρχαν τα ιδιώματα, κάποια από τα οποία έχουν επιζήσει μέχρι σήμερα. Η ποντιακή για παράδειγμα ή η κυπριακή διάλεκτος είναι παρά - ιδιώματα της ελληνικής γλώσσας, τα οποία σε κάθε τόπο είχαν διαφορετικό «κούρδισμα».

Όμως η αντίληψη για τη γλώσσα ήταν ακριβώς η ίδια με σήμερα. Δηλαδή, δεν μπορεί οι άνθρωποι τότε να μιλούσαν αργά, υπολογίζοντας τα μακρά και τα βραχέα. Κάτι που δεν κάνει επίσης ένας Κύπριος ή ένας Πόντιος όταν μιλά σήμερα. Δεν υπολογίζει, απλώς μιλάει. Άρα η γλώσσα έχει μια φυσικότητα. Αυτή ακριβώς τη φυσική της διάσταση δίνω μέσα από την παράσταση και νομίζω ότι θα εκτιμηθεί, γιατί είναι πολύ συγκινητικό να βλέπει κανείς και να ακούει για πρώτη φορά την αρχαία γλώσσα του Πλάτωνα, που μοιάζει πάρα πολύ με τη σημερινή. Πρόκειται ουσιαστικά για την ίδια ακριβώς γλώσσα που χρησιμοποιούσε και ο Παπαδιαμάντης και ο Βιζυηνός και σήμερα οι σύγχρονοι Έλληνες, με τις ίδιες νότες και ρυθμούς, διαφορετικές ωστόσο λέξεις και σύνταξη. 

Τι κρατάτε από αυτό το ταξίδι των τριών χρόνων προετοιμασίας της παράστασης;

Αυτό που κρατώ είναι η πραγματική αίσθηση ότι το κείμενο του Πλάτωνα είναι ένα κείμενο που ξεκλειδώνει τον εγκέφαλό μας και μας βγάζει από τη σύγχυση. Κρατώ ακόμη τη συνεργασία μου με τον Βασίλη Καραμπούλα, ο οποίος έδωσε όλη του την ψυχή για να τα καταφέρει. Το να μιλάς στα αρχαία ελληνικά είναι εύκολο, το δύσκολο είναι να καταλαβαίνεις τι λες, την ώρα που το λες και αυτό είναι το επίτευγμα αυτής της παράστασης.

Μια τελευταία ερώτηση. Τα όσα ζούμε, τη στιγμή που τα ζούμε, είναι αφορμή για επαναξιολόγηση;

Ασφαλώς. Εφόσον συνειδητοποιήσουμε ότι τα θέματα που έχουν τεθεί είναι ακόμα προς απάντηση και θελήσουμε να τα απαντήσουμε, ίσως μπορέσουμε να ξαναβρούμε αυτή τη χαμένη γνώση. Η οποία δεν είναι πολύ μακριά ξέρετε.

Σχετικά Άρθρα

Timeline

Εκδότρια: Δανάη Δημητρακοπούλου

Αρχισυνταξία: Χαρίκλεια Βλαχάκη
Σύνταξη: Παναγιώτα Φούντα
Δημιουργικό: Εύη Αγγελούλη
Επικοινωνία: epiloges@eleftheria.gr
Τηλ.: 2410 660335 
Δημοσιογραφικός Οργανισμός “ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ”

ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕΙΤΕ

 Για την προβολή της επιχείρησής σας επικοινωνήστε με το διαφημιστικό τμήμα.

  • Υπεύθυνη: Σταυρούλα Γκρίλλα
  • Διεύθυνση: Παπασταύρου 6, Λάρισα
  • Τηλ.: 2410 564029
  • email: dtp@eleftheria.gr
  • Media Kit

ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER

SOCIAL MEDIA

Καρφιτσώστε τις Θεσσαλικές επιλογές στο pinterest Ακολουθήστε τις Θεσσαλικές επιλογές στο instagram